Deniz tutması, iç kulaktaki denge mekanizmasının bozulmasına bağlı olarak bunun gemi, tekne veya deniz araçlarında seyahat esnasında ortaya çıkmasıdır. Tıbbi adı motion sickness’dır. Görsel algı ile iç kulaktaki denge organından gelen sinyallerin çelişmesi sonucu beyin kararsızlık yaşar. Bunun sonucunda da deniz tutması meydana gelir.
Deniz Tutması Belirtileri Nedir?
Deniz tutması belirtileri arasında en yaygını mide bulantısıdır. Denge sistemi karıştıkça mide kaslarının normal çalışması bozulur. Bu belirti yavaş yavaş ortaya çıkar. Dalga hareketleri devam ettikçe şiddetli bir hal alır. Mide bulantısı belirtisi genellikle midede boşluk veya sıkışma hissi ile başlar.
Deniz tutan kişide mide bulantısı sonucu kusma da meydana gelebilir. Kusma kişide geçici bir rahatlama sağlasa da dalga hareketleri devam ettikçe tekrarlayabilir. Uzun süren kusma, vücudun sıvı kaybına sebep olacaktır.
Deniz tutması baş dönmesiyle de anlaşılır. Beyin, gözden ve iç kulaktan gelen çelişkili sinyalleri yorumlamakta zorlanabilir. Bu da dengesizlik ve dönme hissini beraberinde getirir. Kişi bu hali yaşadığında ayakta durmakta güçlük çekebilir.
Deniz tutmasında terleme de yaşanır. Vücut, hareket hastalığını stres tepkisi olarak algılayacaktır. Bu da soğuk terleme, avuç içlerinde nemlenme ya da yüz bölgesinde ani sıcak basmalarına sebep olabilir.
Sürekli sallanma hissi, mide bulantısı ve yorgunlukla birleştiğinde bedendeki enerjiyi düşürecektir. Kişi uykulu ağır ve tepkisiz hissedebilir.
Konsantrasyon güçlüğü de deniz tutması belirtilerinden biridir. Beyin, dengesizlik hissini çözmeye odaklandığından dikkat dağılacaktır. Kitap okumak, telefon kullanmak veya ince işlerle uğraşmak bu esnada neredeyse imkansızdır.
Solgun cilt rengi de denizin tuttuğuna bir işarettir. Dolaşım sisteminde meydana gelen değişimler, özellikle yüz bölgesinin daha solgun gözükmesine sebep olur. Bazen dudaklarda hafif bir morarma görülebilir.
Deniz Tutması Belirtilerini Kimler Daha Sık Yaşar?
Deniz tutulması belirtileri özellikle şu kişilerde daha sık görülür:
- Daha önce hareket hastalığı yaşamış olan kişir
- Migren hastaları
- Çocuklar ve gençler
- Aşırı yorgun veya stresli kişiler
Deniz tutması belirtilerini bu kişiler sıklıkla yaşasa da elbette bu rahatsızlığın bazı sebepleri vardır. Altta yatan sebepleri araştırmak önemlidir. Deniz tutması şu sebeplerle ortaya çıkabilir:
- Temelinde beynin dengeyi sağlama sürecindeki bilgi karmaşası yatan, deniz tutması, kişiye son derece huzursuzluk verir. Vücudumuz dengeyi, iç kulaktaki vestibüler sistem, gözlerden gelen görsel bilgiler ve kas eklem algıları sayesinde korur. Bu sistemlerden biri uyumsuz olduğunda deniz tutması yaşanır.
- Vestibüler sistemle gözden gelen bilgilerin çelişmesi deniz tutmasının en yaygın sebeplerindendir. Teknede dalgalarla sallanırken vestibüler sistem hareket ediyoruz mesajı göndermektedir. Ancak gözler, kapalı bir kabin içinde sabit duvarlara baktığında hareket etmiyoruz bilgisi verir. Beyin de bu çelişkili sinyaller yüzünden semptomları algılayamaz. Ardından sonuç mide bulantısı, baş dönmesidir.
- Dalga hareketlerinin ani ve düzensiz olması deniz tutmasının sebepleri arasındadır. Beyin hareketi ön göremediği için vücudun denge sistemi bozulur. Ani sarsıntılar, beklenmedik sallanmalar sebebiyle vücut dengesini yenide ayarlamak zorunda kalır. Özellikle fırtınalı havalarda veya küçük teknelerde bu etki daha şiddetli hissedilmektedir.
- Kapalı alanlarda kalmak ufuk çizgisinin görünmesini engellediğinden deniz tutması denilen problem yaşanabilir. Kişi ufuk çizgisine baktığında beyne görsel olarak sabit bir referans noktası sağlar. Kapalı alanlarda veya penceresiz kabinlerde kalan kişiler bu referansı kaybedebilir. Görsel bilgi eksikliği, denge organından gelen sinyallerle daha kolay çelişir ve tutma belirtilerini artırır.
- Deniz tutması nedenlerinden biri de yorgunluk, açlık veya aşırı yemektir. Düşük kan şekeri de mide bulantısını tetikler. Aşırı yemek de mide zaten dolu olduğu için sallanma sırasında daha da rahatsızlık verecektir. Eğer kişi yorgunsa vücudun stres toleransı ve denge adaptasyonu düşecektir.
- Beyin sapı ile doğrudan bağlantılı olan koku sinirleri mide bulantısının oluşmasına sebep olabilir. Özellikle güçlü mazot kokusu, ağır yemek buharları veya havasız kabin kokusu denizde seyahat ederken ortaya çıkabilir. Midesi çok hassas olan biri bu kokulara karşı da hızlı tepki verecektir.
Peki deniz tutması önlenebilir mi? Bir sonraki başlıkta da bunu etraflıca ele aldık.
Deniz Tutmasına Karşı Seyahatten Önce Alınabilecek Önlemler
- Deniz yolculuğundan önce yağlı, baharatlı veya aşırı şekerli gıdalar mideyi zorlayabilir. Haşlanmış patates, muz ve tost gibi daha hafif besinler tüketmek iyi olacaktır. Mideyi gereksiz yere yormadan enerji veren yiyecekler yemek en mantıklı olandır.
- Aç veya aşırı tok olmamak seyahatten önce önemlidir. İdeal olan yola çıkmadan 1-2 saat önce hafif bir öğün tüketmektir. Ayrıca bol su içmek de önemlidir. Vücudun sıvı dengesi korunursa beyin, denge sistemini daha iyi yönetecektir. Susuzluk bağ ağrısı ve baş dönmesini şiddetlendirebilir. Seyahatten hemen önce dolu dolu su içmek yerine gün boyu düzenli su tüketilmelidir.
- Deniz tutmasına karşı seyahatten önce alınabilecek önlemlerden biri de alkol ve kafeinden kaçınmaktır. Alkol hem denge merkezini hem de mideyi olumsuz etkileyeceğinden dehidrasyona yol açar. Kafein de mide asidini artırdığı için bulantıyı tetikleyebilir. Yolculuktan en az 12 saat önce bu içeceklerden uzak durmak gerekir.
- Uyku düzenini korumak da deniz tutmasına karşı alınabilecek önlemlerden biridir. Yorgun bir vücut denge değişimlerine daha duyarlıdır. Seyahatten önce yeterli uyku almak, beyin ile denge organları arasındaki koordinasyonu güçlendirir.
- Mecburen deniz seyahati yapıyorsanız deniz tutmasını sürekli yaşamak zor olacaktır. Doktora gidip bu şikayetinizi dile getirmelisiniz. Böylece size uygun denge sistemi tepkilerini azaltan ilaçlar reçete edebilir. İlaçların çoğu seyahatten önce alınır. Yan etkileri olabileceği için doktor tavsiyesi olmadan bu ilaçlar kullanılmamalıdır.
Yolculuk Sırasında Deniz Tutması Nasıl Önlenir?
- Yolculuk esnasında deniz tutmasının önün geçmek mümkündür. Ufka ya da sabit bir noktaya bakmak önemlidir. Kapalı alanda değil de açık güvertede durmak da deniz tutmasını önleyebilir. Penceresiz veya havasız bir kabindeyseniz bulantı, baş dönmesi gibi belirtiler artabilir. Seyahat esnasında uyumanız gerekiyorsa başınızı sabitleyin. Sallanma sırasında başın hareketini minimuma indirmek önemlidir. Yan yatarak veya başı yastıkla sabitleyerek bu etki azaltılabilir.
- Derin nefes almak unutulmamalıdır. Yavaş ve derin nefes almak, mide kasılmalarını hafifletir ve vücutta rahatlama sağlar. Açık alana çıkıp deniz havası almak, kapalı alan kokularına göre mide bulantısını daha az tetikleyecektir.
- Yakın mesafelere odaklanmak, göz ile denge organı arasındaki uyumsuzluğu artırır. Bu yüzden telefon, kitap ya da ekran kullanımı deniz seyahati esnasında azaltılmalıdır. Uzun süre ekran bakmak belirtileri daha da kötüleştirebilir.
- Deniz seyahati esnasında yanınızda mutlaka hafif atıştırmalık bulundurmalısınız. Örneğin tuzlu kraker mide asidini dengeler. Yeşil elma hafif asidik yapısı sayesinde mide bulantısını hafifletebilir. Zencefil de bulantı önleyen etkiye sahiptir.
- Deniz tutması her ne kadar rahatsız edici olsa da bunun önlenebilir olduğu bir gerçektir. Vücudun denge sisteminde yaşanan bilgi karmaşasından kaynaklanan bu sorun doğru yöntemlerle minimize edilebilir. Daha önce deniz seyahati yaptıysanız size en iyi gelen çözümü bilirsiniz. Böylece daha temkinli olabilirsiniz. Deniz seyahatinde yolculuğun keyfini çıkarmak için nane, yeşil elma ve zencefil gibi bulantıya iyi gelen yiyecekleri yanınızda bulundurun. İşe yaradığını göreceksiniz.